Bone Loading Protocol in het Professioneel Wielrennen

Wielrennen is een fantastische sport voor het cardiovasculaire systeem, maar het heeft een keerzijde die zelden besproken wordt: het is een non-impact sport. In tegenstelling tot lopen, springen of zelfs wandelen, plaatst fietsen nauwelijks mechanische belasting op de botten. Voor recreatieve fietsers is dit zelden een probleem, maar voor professionele wielrensters die dagelijks uren op de fiets doorbrengen en relatief weinig andere belastende activiteiten ondernemen, kan dit leiden tot een verminderde botdichtheid.

Bij vrouwelijke atleten komt daar een extra risicofactor bij: de hormonale component. Relatieve Energiedeficientie in de Sport (RED-S) en menstruele onregelmatigheden kunnen het risico op lage botdichtheid verder verhogen. Dit is een reeel probleem in het vrouwenpeloton dat structurele aandacht verdient.

Als kinesitherapeut bij AG Insurance Soudal zag ik de nood aan een gestructureerde aanpak. Niet enkel reactief handelen bij een stressfractuur, maar proactief de botgezondheid van elke renster in kaart brengen en verbeteren.

De eerste stap in ons protocol was het objectief meten van de botmineraaldichtheid (BMD) bij elke renster. Hiervoor gebruikten we de DEXA-scan (Dual-Energy X-ray Absorptiometry), de gouden standaard voor het meten van botdichtheid. Een DEXA-scan geeft een gedetailleerd beeld van de botdichtheid op cruciale locaties: lumbale wervelkolom, femurhals en totale heup.

De resultaten werden uitgedrukt in T-scores en Z-scores. Een T-score vergelijkt de botdichtheid met die van een gezonde jonge vrouw (piekbotmassa), terwijl een Z-score vergelijkt met leeftijdsgenoten. Scores onder -1.0 duiden op osteopenie, onder -2.5 op osteoporose. Deze data gaven ons een objectieve baseline per renster en maakten het mogelijk om gerichte interventies op te zetten.

Naast de DEXA-scan wilden we ook het krachtprofiel van elke renster objectief in kaart brengen. Hiervoor gebruikten we de VALD ForceDecks, een duaal krachtenplaatsysteem dat wordt ingezet in de meeste professionele sportorganisaties wereldwijd. De ForceDecks meten kracht, vermogen, asymmetrie en balans met een nauwkeurigheid van minder dan 1% verschil ten opzichte van laboratoriumapparatuur.

We voerden bij elke renster een uitgebreide testbatterij uit: countermovement jumps (CMJ) voor explosief vermogen, isometrische mid-thigh pulls (IMTP) voor maximale kracht, en drop jumps voor reactieve kracht. Bijzonder waardevol was de asymmetriemeting: de ForceDecks registreren het verschil in krachtproductie tussen links en rechts met millimeterprecisie. Asymmetrieen boven de 10-15% zijn een risicofactor voor blessures en geven aan dat het lichaam ongelijk belast wordt; precies de informatie die we nodig hebben voor een individueel oefenprogramma.

De combinatie van DEXA-data en ForceDecks-data gaf ons een compleet beeld: we wisten niet alleen hoe de botten ervoor stonden, maar ook hoe de rensters kracht produceerden en waar de zwakke punten zaten.

Op basis van de meetresultaten startten we bij rensters met suboptimale botdichtheid een gericht collageenprotocol. Collageen vormt het structurele raamwerk van bot: het is als het ware de "steiger" waarop mineralen worden afgezet. Onderzoek toont aan dat specifieke collageenpeptiden (met name type I collageen) de activiteit van osteoblasten (botvormende cellen) kunnen stimuleren.

Het protocol bestond uit gehydrolyseerd collageen, ingenomen voor de botbelastende training samen met vitamine C om de collageensynthese te ondersteunen. De timing rond de training is belangrijk: door het collageen voor de belasting in te nemen, wordt de opname in het doelweefsel geoptimaliseerd. De exacte dosering en timing werden individueel afgestemd in samenwerking met de medische staf.

Dit was geen losstaande interventie maar een onderdeel van een bredere voedingsstrategie, in samenwerking met de teamdietist. Calcium- en vitamine D-inname werden eveneens geoptimaliseerd.

Het kernstuk van het protocol was een individueel oefenprogramma gericht op botbelasting. Botten passen zich aan volgens de Wet van Wolff: ze worden sterker wanneer ze mechanisch belast worden, en zwakker wanneer die belasting uitblijft. Het doel was om naast het fietsen voldoende osteogene (botvormende) prikkels aan te bieden, zonder de trainingsbelasting te compromitteren.

Het oefenprogramma omvatte drie componenten. Ten eerste impactoefeningen: jumps, hops en bounding, activiteiten die hoge piekbelastingen op de botten plaatsen. Onderzoek toont aan dat een beperkt aantal hoogintensieve impacts per dag al een significant effect kan hebben op de botdichtheid. Ten tweede zware weerstandstraining: squats, deadlifts en hip thrusts met hoge belasting. De axiale compressiekrachten bij deze oefeningen stimuleren botaanmaak in de wervelkolom en het bekken. Ten derde multidirectionele oefeningen: laterale lunges, cutting-bewegingen en rotatie-oefeningen die de botten in verschillende richtingen belasten; iets wat het lineaire karakter van wielrennen niet biedt.

De ForceDecks-data waren hier onmisbaar: we konden de landingskrachten en asymmetrieen tijdens de jumps objectief monitoren en de belasting individueel aanpassen. Een renster met een significante links-rechts asymmetrie kreeg een aangepast unilateraal programma om de achterstand weg te werken voordat we de bilaterale belasting opvoerden.

Na een seizoen van consistente toepassing van het protocol zagen we bemoedigende resultaten. De specifieke teamdata zijn uiteraard vertrouwelijk, maar de algemene trend was positief: verbeterde of gestabiliseerde DEXA-scores, verminderde asymmetrieen op de ForceDecks, en een verhoogd krachtplafond bij de rensters die het volledige protocol volgden.

Minstens even belangrijk waren de indirecte effecten: meer bewustzijn rond botgezondheid binnen de ploeg, een gestructureerd krachttrainingsprogramma dat verder gaat dan "wat core-oefeningen" en een preventieve cultuur waarin we problemen opsporen voordat ze klachten worden.

Je hoeft geen professionele wielrenster te zijn om baat te hebben bij deze inzichten. Iedereen die veel fietst, zeker wie ook belang hecht aan een goede fietspositie, loopt of een andere sport beoefent, kan botgezondheid integreren in zijn of haar trainingsroutine. Enkele praktische tips:

Voeg twee tot drie keer per week impact- en krachttraining toe aan je routine. Denk aan springen, traplopen, squats of gewoon stevig wandelen. Bespreek collageensuppletie met je arts of dietist, vooral als je een endurance-sporter bent. Laat bij twijfel een DEXA-scan uitvoeren; dit is een snelle, pijnloze meting die belangrijke informatie oplevert. En als je merkt dat je kracht links en rechts ongelijk is, werk dan gericht aan die asymmetrie.

In onze sportkinesitherapie-praktijk in Herzele bieden we een persoonlijke aanpak voor zowel recreatieve sporters als mensen met botgezondheidsvragen. Neem gerust contact op als je hier meer over wil weten.